Prawo to więcej niż przepisy. Dr Adam Rzetecki o podatkach, krytycznym myśleniu i prawniczej „Lidze Mistrzów”

Co sprawiło, że dr Adam Rzetecki wybrał prawo podatkowe? Przełomem okazały się studia i odkrycie, że podatki pozwalają nie tylko analizować regulacje, lecz także lepiej rozumieć mechanizmy działania państwa i gospodarki. Dziś w pracy naukowej i dydaktycznej zachęca studentów do szukania „ducha prawa”, a własną drogę zawodową chętnie opisuje za pomocą… piłkarskich metafor. Przeczytaj rozmowę z dr. Adamem Rzeteckim o prawie podatkowym, pracy naukowej, kształceniu przyszłych prawników i publikacjach, które trafiły do jego prawniczej „Ligi Mistrzów”.

Jak wyglądała Pana droga zawodowa i co sprawiło, że zainteresował się Pan właśnie tą dziedziną? Czy był moment, który miał na to szczególny wpływ? 

Wybierając studia prawnicze, myślałem, że po ich ukończeniu będę specjalizował się w prawie karnym, a może nawet wybiorę ścieżkę prokuratorską. Szybko jednak przekonałem się – ku swojemu rozczarowaniu – że ten obszar nie pociąga mnie ani intelektualnie, ani pod względem poczucia sensu. 

Dopiero na czwartym roku, gdy zetknąłem się z prawem podatkowym, poczułem, że prawo może mieć w sobie „to coś”. Choć wielu prawników uważa tę gałąź za zbyt trudną i jej unika, ja dostrzegłem w niej mechanizm pozwalający zrozumieć działanie państwa i jego problemy. Zdobywaną wiedzę zacząłem od razu wykorzystywać w dyskusjach i pierwszych artykułach. 

Momentem zmieniającym mój sposób myślenia było jednak pierwsze spotkanie z promotorem podczas studiów doktoranckich. Zadał mi proste pytanie: „A po co Panu właściwie ten doktorat?”. Początkowo odebrałem je jako urazę, ale z czasem zrozumiałem, że miało głębszy sens – temu, co robimy, powinna towarzyszyć przede wszystkim pasja, a wszystkie inne cele powinny być jej konsekwencją. Na szczęście ta pasja we mnie trwa i wciąż napędza moją pracę, tak w ramach publikowania, jak i prowadzenia zajęć ze studentami.

Jakimi zagadnieniami zajmuje się Pan obecnie i które z nich uważa za najbardziej fascynujące? 

Obecnie najbardziej interesuje mnie problematyka opodatkowania nieruchomości i zjawisk z nimi związanych. To temat żywy, silnie wpływa na rynek nieruchomości, który w Polsce od lat generuje trudności odczuwalne przez osoby starające się o własne mieszkanie. 

Analiza regulacji podatkowych pokazuje też, że wiele działań prawodawcy tworzy jedynie pozory rozwiązywania realnych problemów. Przypomina to słowa Giuseppe Tomasiego di Lampedusy: „Trzeba, by wszystko się zmieniło, żeby wszystko pozostało po staremu”. Dlatego uważam za ważne odkrywanie tych wątków – z nadzieją, że kiedyś będę mógł choć w niewielkim stopniu wpłynąć na zmianę tego szkodliwego sposobu myślenia.

Czego studenci mogą nauczyć się dzięki Pana doświadczeniu? 

Często w przerwach wykładów rozmawiam ze studentami o ich oczekiwaniach, doświadczeniach i możliwościach rozwoju. Staram się dawać indywidualne rady, zostawiając im jednocześnie przestrzeń na samodzielne wnioski. 

Na co dzień pokazuję im, że prawo to coś więcej niż zbiór przepisów. Dzięki połączeniu pracy naukowej z praktyką uczę, jak dostrzegać „ducha prawa” – czyli rozumieć, jakie mechanizmy i intencje kryją się za regulacjami. Ta umiejętność fundamentalnie zmienia sposób rozwiązywania nawet najbardziej złożonych problemów, z jakimi prawnik styka się w zawodzie. Studenci wynoszą z moich zajęć przede wszystkim umiejętność krytycznego, szerszego spojrzenia na przepisy – zamiast uczenia się ich na pamięć.

Z jakiego projektu, badania lub publikacji jest Pan najbardziej dumny w swojej działalności i dlaczego? 

W tygodniku „Piłka Nożna” istniała kiedyś rubryka, w której zawodnicy odpowiadali na pytanie o najważniejszy mecz ich życia. Młodsi gracze najczęściej krótko stwierdzali, że taki mecz dopiero przed nimi. Jako naukowiec wierzę natomiast, że jeszcze przede mną napisanie publikacji, której treść wpłynie na działania prawodawcy, czy orzecznictwo. 

Na ten moment za powód do dumy traktuję opublikowaną w formie książkowej rozprawę doktorską „Opodatkowanie ochrony zdrowia w Polsce” oraz komentarz prawniczy dotyczący opodatkowania czynności dotyczących nieruchomości, które ukazały się nakładem wydawnictwa C.H. Beck. 

Praca nad nimi nauczyła mnie:

• zadawać pytania wymagające głębszej refleksji;
• spoglądać na prawo w sposób przekrojowy;
• rozprawiać o nim językiem bardziej literackim niż treść pisma procesowego. 

Zatem samo podjęcie intelektualnej zabawy, na którą mało kto się decyduje, mogę uznać to za swój największy powód do dumy.

Jakie wyzwania występują obecnie w Pana dziedzinie i które z nich uważa Pan za szczególnie istotne? 

Zrozumienia prawa podatkowego nie da się oddzielić od zagadnień finansów publicznych. Podatki pełnią ważną rolę w zapewnieniu państwu możliwości działania. Jednocześnie w przestrzeni publicznej często pojawia się przekaz, według którego państwo – potrzebując środków – może dość swobodnie zmieniać reguły gry i sięgać po dodatkowe obciążenia podatników. 

Warto jednak pamiętać, że system podatkowy powinien wynikać przede wszystkim z odpowiedzi na pytanie, czym państwo ma się zajmować. Granice tej sfery winny wyznaczać potrzeby społeczne, a nie doraźne decyzje, czy niedostatki w zarządzaniu już posiadanymi środkami. Brakuje dziś pogłębionej refleksji nad odpowiedzialnością władzy za jakość gospodarowania publicznymi pieniędzmi. 

Za cenną wskazówkę uznaję regułę edynburską Davida Ricardo, zgodnie z którą opodatkowanie powinno pozostawiać każdego w relatywnie podobnej sytuacji do tej, w jakiej go zastało. Szczególnie wyraźnie widać napięcie wokół tej zasady w dyskusjach o podatku katastralnym. Choć przedstawiany jest on jako narzędzie naprawy finansów publicznych, to budzi uzasadnione obawy, że może stać się nadmiernym obciążeniem zwłaszcza dla osób o skromniejszych dochodach – w skrajnych przypadkach nawet zagrażając ich dorobkowi życia.

Jakie kompetencje lub sposób myślenia są dziś, Pana zdaniem, szczególnie ważne dla osób rozwijających się w tej dziedzinie? 

Doświadczony profesor, na którego wykład uczęszczałem w czasach studenckich, zwykł ze swadą powtarzać, że prawnik to osoba, która nie zna się i na matematyce. Przewrotność tej myśli zasadzała się na twierdzeniu, iż zgłębianie prawa wymaga od nas przynajmniej pobieżnego poznania też innych dziedzin życia, aby nie zamknąć się w gąszczu bezdusznych przepisów. Prawo bowiem porządkuje rzeczywistość, a tego uporządkowania nie pojmiemy bez chęci zrozumienia spraw, do których się ono odnosi. 

Zajmując się tematyką podatkową, staram się przede wszystkim pojąć motywacje, którymi kieruje się prawodawca, a wyjaśnienia szukam nie tylko w samej treści ustawy, ale również w:

• naukach ekonomicznych;
• socjologii;
• zjawiskach politycznych.

Sądzę, że dobry prawnik powinien wykazywać się śmiałością w odkrywaniu tego, co sprytnie schowane w tekście prawniczym. 

Dlaczego – Pana zdaniem – połączenie praktyki zawodowej z działalnością naukową jest ważne dla studentów? 

Jako człowiek uwielbiający wyjaśniać rzeczywistość przy użyciu metafor piłkarskich, porównałbym rozwój ścieżki zawodowej do kariery piłkarza. Dopiero zapach murawy, ferwor walki, czy niespodziewane sytuacje boiskowe, jak pogoń za wynikiem w ostatnich chwilach meczu, tak naprawdę pozwalają zawodnikowi rozwinąć się piłkarsko i zyskać więcej pewności niż uczestnictwo w nawet najbardziej profesjonalnym treningu. 

Podobnie praca nad realnymi sprawami, presja oczekiwań klientów czy goniące terminy pozwalają rozwijać prawnicze talenty, które w ciągu tygodnia pracy w kancelarii mogą zyskać więcej niż niekiedy przez rok na uczelni. Chociaż oczywiście to właśnie uczelnia tworzy stabilny fundament wiedzy, na którym przyszli prawnicy mogą budować swoją zawodową drogę. 

Co poza działalnością naukową lub zawodową inspiruje Pana na co dzień?

Tworząc teksty naukowe, nie tylko rozwiązuję złożone problemy myślowe, ale również „bawię się” słowem, co możliwe jest również w obliczu nieco sztywnej formuły języka prawniczego. Ten głód pisania jest jednak stałą częścią mojego życia, a zatem chciałbym móc kiedyś wydać powieść, która po prostu spodoba się ludziom. Chociaż drugim Remigiuszem Mrozem nie zostanę, to chciałbym, chociażby w niewielkim zakresie, przebyć ścieżkę od prawnika do pisarza.

Dlaczego warto oddać głos na dr. Adama Rzeteckiego w plebiscycie Wykładowca Roku?

Dr Adam Rzetecki pokazuje studentom, że prawo to nie tylko znajomość przepisów, ale przede wszystkim umiejętność ich interpretowania, krytycznego myślenia i dostrzegania mechanizmów stojących za regulacjami. Łącząc działalność naukową z praktyką, zachęca do samodzielnego formułowania wniosków, zadawania pytań i szukania własnej drogi zawodowej.

Jeśli cenisz jego sposób prowadzenia zajęć, otwartość na rozmowę ze studentami oraz umiejętność pokazywania prawa z szerszej perspektywy, możesz wyrazić swoje uznanie. Oddaj głos na dr. Adama Rzeteckiego w plebiscycie Wykładowca Roku 2026 i doceń jego zaangażowanie w kształcenie studentów naszej Uczelni.