Debata “Między nauką a przekonaniem” – tu nie było pytań bez odpowiedzi
Debata online była merytoryczną konfrontacją popularnych przekonań zdrowotnych z aktualną wiedzą medyczną opartą na dowodach — EBM, Evidence-Based Medicine. Spotkanie poprowadziła Ewa Siwiec. Celem nie było wydawanie wyroków, lecz rzetelna dyskusja, w której decydują argumenty
i dowody naukowe, a nie mody czy uproszczone opinie influencerów.
Głos ekspertek
Do udziału w debacie zaproszono wybitne ekspertki nauk medycznych i zdrowia:
dr hab. Katarzynę Skórkowską-Telichowską, prof. uczelni – specjalistkę endokrynologii,
dr hab. n. med. Annę Mosiołek, prof. uczelni – specjalistkę psychiatrii,
Monikę Przystalską – dietetyczkę kliniczną.
Dla najaktywniejszych uczestników przewidziano losowanie książki prof. dr hab. Anny Brytek-Matery „Zaburzenia odżywiania”.
Leki przeciwdepresyjne – fakty i mity. Pierwszy temat dotyczył tez braci Rodzeń, jakoby leki przeciwdepresyjne (antydepresanty) uzależniały, powodowały tycie oraz wywoływały insulinooporność. Profesor Anna Mosiołek stanowczo odniosła się do tych twierdzeń:
Uzależnienie: Zgodnie z aktualną wiedzą, antydepresanty nie są substancjami uzależniającymi. W przeciwieństwie do np. opioidów, nie wywołują one euforii, a pacjenci nie odczuwają kompulsywnej potrzeby (głodu) poszukiwania i zwiększania dawki leku. Leki te działają z opóźnieniem, powoli stabilizując układ nerwowy. Złe samopoczucie po ich nagłym odstawieniu to nie objaw uzależnienia, lecz zespół odstawienny wynikający ze zmian adaptacyjnych mózgu, co bywa przez laików błędnie mylone z nałogiem. Z psychologicznego punktu widzenia niektórzy pacjenci obawiają się odstawienia leków, jednak jest to lęk przed nawrotem choroby (lęk antycypacyjny), a nie uzależnienie fizyczne.
Jeśli zaś mowa o przyroście masy ciała… Sama tabletka nie ma kalorii, więc nie powoduje bezpośredniego otłuszczenia organizmu. Wprawdzie niektóre preparaty mogą po latach stosowania wywoływać niewielki przyrost wagi, jednak inne (np. bupropion) mogą sprzyjać jej spadkowi. Często to sama depresja zmienia metabolizm pacjenta (np. powodując brak apetytu), a powrót do zdrowia i normalnego odżywiania jest mylnie interpretowany jako efekt uboczny leku.
Nie ma jednoznacznych dowodów naukowych na to, że antydepresanty wywołują insulinooporność. Zaburzenia metaboliczne najczęściej wynikają z samej choroby podstawowej (depresja jest powiązana z insulinoopornością) oraz ze stylu życia pacjenta, a nie z zastosowania farmakoterapii.
Rodzeń kwestionują szkodliwość tłuszczów nasyconych i cholesterolu LDL – utrzymują, że „tłuste, ciężkie jedzenie” nie jest szkodliwe i można jeść je bez umiaru. Mówią wręcz, że węglowodany (owsianka, pieczywo pełnoziarniste) są „trujące”, jednocześnie demonizują statyny i oficjalne zalecenia kardiologiczne.
Profesor Skórkowska-Telichowska określiła tę tezę jako “fatalną” z perspektywy dowodów naukowych. Zgodnie z wytycznymi europejskich towarzystw kardiologicznych, tłuszcze nasycone są niekorzystne dla zdrowia i bezpośrednio promują rozwój cholesterolu LDL. Frakcja LDL nie jest już uznawana tylko za czynnik ryzyka, ale za bezpośrednią przyczynę tworzenia się blaszek miażdżycowych, co drastycznie zwiększa ryzyko zawałów, udarów i amputacji kończyn.
Profesor przytoczyła przykład wprost z własnej praktyki: małżeństwo, które przeszło na dietę keto, miało wprawdzie niższy poziom glukozy i insuliny, ale stężenie ich cholesterolu tak drastycznie przekroczyło normy, że sami zrezygnowali z tej diety. Zamiast tłuszczów zwierzęcych, zaleca się tłuszcze wielonasycone i jednonienasycone (oliwa z oliwek, orzechy, nasiona). Dietetyk Monika Przystalska zauważyła również, że pacjenci z chorobami wątroby absolutnie nie powinni stosować diet wysokotłuszczowych (np. diety Kwaśniewskiego). Zwróciła także uwagę na niebezpieczeństwo “huśtawki metabolicznej” – skoki między stanem ketozy, a powrotami do dużych ilości węglowodanów są bardzo szkodliwe dla organizmu.
Niedobory i znaczenie witaminy D3 oraz kwasów Omega-3 – tu prym wiedli studenci!
W odpowiedzi na pytania studentów, ekspertki pochyliły się nad tematem suplementacji.
Badania gabinetowe wykazują, że 8 na 10 pacjentów ma jej niedobory (witaminy D). Jej suplementacja (najlepiej przy użyciu leków OTC, a nie suplementów o niepewnym składzie) jest konieczna od października do kwietnia, a dla wielu grup – przez cały rok. Profesor Mosiołek dodała, że witamina D3 stabilizuje układ nerwowy, a jej niedobór zwiększa ryzyko wystąpienia depresji.
Omega-3 (kwasy EPA i DHA) są kluczowe dla stabilizacji nastroju i łagodzenia lęków. Monika Przystalska zaznaczyła, że w polskim społeczeństwie występuje ogromny spadek ich poziomu, co wpływa m.in. na rosnącą niepłodność. Najlepszym ich źródłem są ryby (np. sardynki), po które sięgamy zdecydowanie za rzadko.
Dieta vs. depresja. Bracia Rodzeń otwarcie twierdzą, że zaburzenia nastroju można „wyleczyć” dietą ketogeniczną.
W materiałach wideo i społecznościowych sugerują, że eliminacja węglowodanów (np. całkowite odstawienie pieczywa
i makaronów) jest kluczem do wyjścia z depresji.
Dietetyk oraz psychiatra odniosły się do twierdzeń, jakoby dieta (zwłaszcza ketogeniczna) mogła wyleczyć depresję. Jest to niezgodne z aktualną wiedzą medyczną i stanowi wprowadzające w błąd uproszczenie. Dieta może być wyłącznie metodą wspomagającą tradycyjne leczenie i psychoterapię. Poprawa samopoczucia pacjentów przechodzących na określone diety
(np. bezglutenową czy keto) wynika często z tego, że rezygnują oni z wysoko przetworzonej żywności, słodyczy i sztucznych dodatków. Uporządkowanie nawyków, lepszy sen, uzupełnienie niedoborów witamin (D3, Omega-3, koenzym Q10) i poprawa pracy mitochondriów dają efekt terapeutyczny, który potęguje chęć do życia i aktywności fizycznej.
Gluten – unikać czy nie? Tu znowu pytanie od studentów.
Na pytanie studentki o gluten, dietetyk Monika Przystalska odpowiedziała jasno: jeśli ktoś spożywa gluten, nie ma celiakii, dobrze go toleruje i ma zbilansowaną dietę, to nie ma żadnego medycznego powodu, aby z niego rezygnować. Bezpodstawne wykluczenie glutenu ze względu na modę może wręcz doprowadzić do pogorszenia ogólnego zbilansowania diety i stanowić niepotrzebny dyskomfort społeczny.
Na koniec Profesor Skórkowska-Telichowska podkreśliła, że we współczesnym leczeniu chorób metabolicznych (otyłość, cukrzyca) absolutnym fundamentem jest modyfikacja stylu życia – czyli odpowiednia dieta, sen, rzucenie palenia i ruch rekomendowany przez WHO. Dopiero drugim filarem jest nowoczesna, wysoce zindywidualizowana farmakoterapia.
Głównym przesłaniem debaty było to, by w kwestiach medycznych i dietetycznych ufać dowodom naukowym (EBM), a nie modom czy uproszczonym, arbitralnym opiniom influencerów. Znaczenie rzetelności wiedzy podkreślały zgodnie wszystkie ekspertki, podobnie jak fakt, że każdy człowiek wymaga indywidualnego podejścia. Zdrowa dieta i styl życia stanowią wspaniałe wsparcie w leczeniu chorób metabolicznych i psychiatrycznych, ale nie mogą całkowicie zastąpić specjalistycznej terapii, a wprowadzane restrykcje (takie jak keto czy odstawienie glutenu) powinny być stosowane z rozwagą i najlepiej pod okiem specjalistów. Należy podkreślić, że mimo piątkowego, gorącego wieczoru, w debacie wzięło udział ponad siedemdziesięcioro słuchaczy. Zadawali oni pytania, wręcz ustawiając się w kolejce.
Możemy śmiało powiedzieć, że piątkowa debata to prawdziwy triumf nauki ponad populistycznymi przekonaniami!