I Międzynarodowe Seminarium Metodologiczne z cyklu „Architektura (nie)bezpieczeństwa”
W dniu 17 grudnia 2025 roku odbyło się I Międzynarodowe Seminarium Metodologiczne z cyklu „Architektura (nie)bezpieczeństwa. Społeczne ramy transformacji i mapowania współczesnych zagrożeń”. Wydarzenie stanowiło ważną platformę międzynarodowej wymiany myśli naukowej. Koncentrowało się ono na wielowymiarowym charakterze współczesnych zagrożeń oraz ich społecznych, politycznych i kulturowych uwarunkowaniach.
Bezpieczeństwo jako kategoria wielowymiarowa
W trakcie obrad podkreślano, że bezpieczeństwo nie może być analizowane wyłącznie w kategoriach instytucjonalnych czy militarnych. Wymaga ono podejścia holistycznego, uwzględniającego:
- dynamikę procesów społecznych;
- mechanizmy wytwarzania niepewności;
- zmieniające się formy ryzyka w warunkach globalnych kryzysów i transformacji porządku międzynarodowego, w tym europejskiego.
Szczególną uwagę poświęcono pojęciu „architektury (nie)bezpieczeństwa” jako kategorii analitycznej, pozwalającej uchwycić relacje pomiędzy strukturami władzy, technologią, społeczeństwem oraz procesami decyzyjnymi. Uczestnicy seminarium wskazywali, że architektura ta ma charakter dynamiczny i procesualny, a jej analiza wymaga uwzględnienia zarówno wymiaru normatywnego, jak i praktyk instytucjonalnych.
Cele i znaczenie seminarium
Celem pierwszego seminarium było stworzenie interdyscyplinarnej przestrzeni refleksji metodologicznej nad badaniami bezpieczeństwa. Drugim założeniem było wypracowanie ram analitycznych służących „mapowaniu” współczesnych zagrożeń z perspektywy europejskiej. Prelegenci i dyskutanci podkreślali konieczność integrowania metod ilościowych i jakościowych oraz odejścia od uproszczonych, sektorowych analiz na rzecz podejścia systemowego.
Znaczącym rezultatem wydarzenia było również wzmocnienie refleksji metodologicznej w badaniach nad zagrożeniami:
- hybrydowymi;
- cybernetycznymi;
- energetycznymi;
- społecznymi.
Problematyka trylematów bezpieczeństwa
Szczególnie wyraźnie wybrzmiała problematyka trylematów bezpieczeństwa w Unii Europejskiej, rozumianych jako:
- napięcia pomiędzy skutecznością działań ochronnych;
- zachowaniem demokratycznych wartości;
- utrzymaniem spójności społecznej.
Wnioski i kierunki dalszych badań
Ożywione dyskusje ujawniły, że wzmacnianie zdolności obronnych i systemów kontroli bezpieczeństwa często koliduje z zasadami praworządności, ochrony praw człowieka i swobód obywatelskich. To z kolei czyni proces decyzyjny strukturalnie złożonym.
Uczestnicy seminarium zgodnie wskazywali, że współczesne zagrożenia mają charakter wielopoziomowy i procesualny. To powoduje, że ich analiza musi uwzględniać zdolność systemów politycznych i instytucjonalnych do adaptacji w warunkach transformacji społecznej.
W konkluzjach podkreślono, że architektura bezpieczeństwa państw członkowskich UE coraz wyraźniej opiera się na modelu zintegrowanym, łączącym wymiar strategiczny, technologiczny i społeczny. Jednocześnie model ten generuje nowe pola napięć i ryzyk, które wymagają dalszych, pogłębionych badań interdyscyplinarnych.
Zapowiedź kolejnego seminarium
Wnioski z I Międzynarodowego Seminarium Metodologicznego potwierdziły zasadność kontynuowania cyklu. Zaproponowano, aby Drugie Seminarium skoncentrowane było na problematyce bezpieczeństwa wewnętrznego. Zaproponowano przy tym szczególne uwzględnienie funkcjonowania Służby Więziennej w Polsce i Unii Europejskiej jako grupy dyspozycyjnej w kontekście:
- naboru;
- selekcji wtórnej;
- szkolenia, przebiegu kariery zawodowej;
- życia rodzinnego funkcjonariuszek i funkcjonariuszy.
Wstępnie planowany termin kolejnego spotkania to druga połowa kwietnia 2026 roku.
